رایحهها قدرت عجیبی در تحریک حافظه و احساسات دارند، اما نقش آنها در فرآیند خلاقیت هنری کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در حالی که بیشتر تحلیلهای هنری بر عناصر بصری متمرکز هستند، بویایی میتواند درک کاملاً جدیدی از آثار هنری ارائه دهد. برخی هنرمندان به طور عمدی از رایحهها به عنوان بخشی از فرآیند خلق یا حتی به عنوان بخشی از خود اثر استفاده کردهاند.سیگوایر گو-کیانگ، هنرمند چینی، در اجراهای انفجاری خود از بوی باروت به عنوان عنصری جداییناپذیر استفاده میکند. وقتی باروت منفجر میشود، نه تنها نور و صدا تولید میکند، بلکه رایحهٔ متمایزی ایجاد میکند که فضای اجرا را اشباع میکند. این بو برای بسیاری از تماشاگران تداعیگر خشونت، خطر و انرژی است – همان مفاهیمی که هنرمند قصد انتقال آنها را دارد. گو-کیانگ معتقد است که بوی باروت بخشی از “حافظهٔ فرهنگی” چینیهاست و استفاده از آن واکنشهای ناخودآگاه را برمیانگیزد.
در غرب، آنتونی گورملی مجسمهساز بریتانیایی آزمایشهای جالبی با رایحه انجام داده است. در یکی از پروژههایش، او مجسمههای برنزی را با لایهای از اُزون پوشاند – مولکولی که بوی تند و تیز دارد و معمولاً پس از طوفانهای رعد و برق در هوا حس میشود. این انتخاب تصادفی نبود؛ گورملی میخواست ارتباطی بین آثارش و احساس تازگی و پاکی که پس از طوفان تجربه میکنیم ایجاد کند.برخی گالریها شروع به آزمایش با نمایش چندحسی آثار هنری کردهاند. در پروژهای به نام “بوی رنگها”، بازدیدکنندگان با ماسکهای مخصوصی وارد میشدند که هنگام مشاهدهٔ هر نقاشی، رایحهای مرتبط منتشر میکرد. مثلاً در مقابل یک نقاشی انتزاعی با رنگهای گرم، بوی دارچین و چوب صندل پخش میشد. این تجربه نشان داد که چگونه بو میتواند درک رنگها را عمیقتر کند.
از دیدگاه روانشناسی، این ارتباط تعجبآور نیست. حس بویایی تنها حسی است که مستقیماً به سیستم لیمبیک مغز – مرکز احساسات و خاطرات – متصل است. این ممکن است توضیح دهد که چرا برخی هنرمندان به رایحههای خاصی وابسته میشوند هنگام کار. مارک روتکو، نقاش معروف، استودیوی خود را همیشه پر از بوی قهوهٔ غلیظ میکرد و معتقد بود این بو به تمرکز او کمک میکند.
آیندهٔ هنر بو ممکن است در فناوریهای دیجیتال نهفته باشد. برخی هنرمندان در حال آزمایش با دستگاههایی هستند که میتوانند رایحهها را به صورت دیجیتالی تولید و کنترل کنند. تصور کنید یک نقاشی دیجیتال نه تنها تغییر رنگ میدهد، بلکه با تغییر هر رنگ، رایحهای متفاوت منتشر میکند. این میتواند انقلابی در درک ما از هنر چندحسی ایجاد کند!!!
